السيد الطباطبائي ( مترجم : همداني )
61
تفسير الميزان ( فارسي )
* ( « لا تَجْأَرُوا الْيَوْمَ إِنَّكُمْ مِنَّا لا تُنْصَرُونَ » ) * در اين جمله از سياق غيبت به سياق خطاب عدول نموده تا در توبيخ و سركوبى ايشان تشديد كرده باشد ، و براى هميشه از نجات و هر آرزوى ديگر نوميدشان كند ، چون اگر سياق را به خطاب عدول نمىداد ، معنايش اين بود كه با واسطه از بيچارگى و نوميدى آنان خبر داده باشد و براى قطع اميد ، خبر بىواسطه مؤثرتر از با واسطه است . و علاوه بر اين در سياق خطاب خود آن كسى كه اميد ياريش مىرود خبر از بى ياورى آنها مىدهد ، و اين باز مؤثرتر است . * ( « قَدْ كانَتْ آياتِي تُتْلى عَلَيْكُمْ ) * . . . * ( تَهْجُرُونَ » ) * كلمه « نكوص » به معناى برگشتن به عقب است ، و كلمه « سامر » از « سمر » به معناى گفتگو كردن در شب است . بعضى « 1 » گفتهاند : « سامر » مانند « حاضر » هم بر فرد اطلاق مىشود و هم بر جمع البته در آيه مورد بحث « سمرا » به ضم سين و تشديد ميم هم قرائت شده كه در آن صورت ، جمع سامر است ، و اين قرائت بهتر است ، و نيز « سمارا » به ضم سين و تشديد ميم قرائت شده و كلمه « هجر » به معناى هذيان است . و اينكه مىبينيم آيه شريفه مورد بحث ، به طور فصل آمده ( يعنى واو عاطفه بر سر آن نيامده ) بدين جهت است كه در مقام تعليل است و معناى آيه اين است كه شما از ناحيه ما يارى نمىشويد ، براى اينكه آيات من بر شما قرائت شد و شما از آن روىگردان بوديد و به اعقاب خود برمىگشتيد ، و از در استكبار عارتان مىشد كه به آن گوش دهيد و در باره آن شبها هذيان مىگفتيد . بعضى « 2 » از مفسرين گفتهاند : ضمير « به » به بيت و يا به حرم بر مىگردد ، ولى نظريه شان خوب نيست . * ( « أفَلَمْ يَدَّبَّرُوا الْقَوْلَ أَمْ جاءَهُمْ ما لَمْ يَأْتِ آباءَهُمُ الأَوَّلِينَ » ) * در اين آيه شروع مىكند به قطع عذر ايشان ، عذرى كه براى اعراض خود از قرآن مىآوردند ، قرآنى كه براى هدايت ايشان نازل شد ، و ايشان دعوت حقه را كه آورنده آن رسول خدا ( ص ) بود اجابت نكردند . پس اينكه فرمود : * ( « أفَلَمْ يَدَّبَّرُوا الْقَوْلَ » ) * استفهامى است كه انكار را مىرساند ، و الف و لام در « القول » الف و لام عهد است ، و مراد از « قول » قرآن تلاوت شده بر آنان است . و اين فقره از كلام متفرع بر ما قبل است كه مىفرمود : « ايشان در غفلتند و شاغلى دارند كه از آن بازشان مىدارد » . و معناى كلام اين مىشود : آيا حق را نفهميدند و در حالى كه
--> ( 1 و 2 ) كشاف ، ج 3 ، ص 194 .